Vrije Universiteit Brussel (VUB) iklim bilimcileri tarafından yürütülen bir araştırma, günümüz çocuklarının büyük çoğunluğunun yaşamları boyunca eşi benzeri görülmemiş düzeyde sıcak hava dalgalarına, tarımsal kıtlıklara, nehir taşkınlarına, kuraklıklara, orman yangınlarına ve tropikal fırtınalara maruz kalacağını ortaya koydu.
Bu tehlikeler, mevcut iklim politikaları devam ettiği sürece önlenemez bir hâl alacak.
2100’e Kadar 3.5°C Isınma Senaryosu Ne Anlama Geliyor?
Eğer küresel sıcaklıklar 2100 yılına kadar 3.5°C artarsa, 2020 doğumlu çocukların %92’si yaşamları boyunca daha önce görülmemiş düzeyde sıcak hava dalgasına maruz kalacak. Bu oran, sadece bir doğum yılına ait ve yaklaşık 111 milyon çocuğu kapsıyor. Ancak bu durum sadece bu nesille sınırlı değil. Bugün 5 ila 18 yaş arasında olan tüm çocuklar hesaba katıldığında, bu rakam 1.5 milyar çocuğa çıkıyor.
Paris Anlaşması ile hedeflenen 1.5°C sınırı korunabilirse, 49 milyon çocuk bu riskten korunabilecek. Daha da çarpıcı olan şu: Bu sınır altında kalınması, bugün yaşayan 654 milyon çocuğu iklim krizinin en yıkıcı etkilerinden koruyabilir.
Paris Anlaşması ile hedeflenen 1.5°C sınırı korunabilirse, 49 milyon çocuk bu riskten korunabilecek.
Genç Kuşaklar Daha Fazla Tehlikede
Isınan atmosfer, sıcak hava dalgaları, tarımsal verimsizlikler, seller, orman yangınları, tropik fırtınalar ve kuraklık gibi iklim olaylarını daha da şiddetli hâle getiriyor. VUB İklim Bilimleri Profesörü Wim Thiery şöyle diyor:
“2021 yılında çocukların, özellikle düşük gelirli ülkelerde, iklim olaylarına maruz kalma oranlarının ciddi şekilde artacağını göstermiştik. Şimdi ise, iklim değişikliği olmasaydı yaşanma ihtimali neredeyse sıfır olan felaketlerin, günümüzdeki çocuklar tarafından kaç kez yaşanacağına baktık.”
Araştırmanın baş yazarı Dr. Luke Grant ise şu çarpıcı ifadeyi kullanıyor:
“Bu çalışma, ‘eşi benzeri görülmemiş bir yaşam’ ifadesini, iklim değişikliği olmaksızın bir kişinin hayatı boyunca bu kadar çok iklim felaketi yaşama olasılığının 10 binde 1’den az olduğu durumlar için kullanıyor.”
Yaş Küçüldükçe Risk Artıyor
Araştırma, demografik verileri iklim modellemeleri ile birleştirerek 1960–2020 yılları arasında doğan her neslin iklim felaketlerine ne kadar maruz kalacağını hesapladı. Bulgulara göre, yaş ne kadar küçükse, iklim değişikliğine maruz kalma olasılığı o kadar yüksek.
Örneğin; 2020 doğumlu çocukların %52’si 1.5°C’lik bir küresel ısınma senaryosunda bile daha önce görülmemiş sayıda sıcak hava dalgasına maruz kalacak. Bu oran, 1960 doğumlular için sadece %16.
“Isınmayı 1.5°C ile sınırlayabilirsek bile, bugün doğan her iki çocuktan biri yaşamı boyunca aşırı sıcaklarla karşı karşıya kalacak. Eğer ısınma 3.5°C’ye çıkarsa, bu oran %90’ın üzerine çıkıyor.” – Dr. Luke Grant
“Isınmayı 1.5°C ile sınırlayabilirsek bile, bugün doğan her iki çocuktan biri yaşamı boyunca aşırı sıcaklarla karşı karşıya kalacak.”
Sosyoekonomik Eşitsizlik: En Savunmasız Olanlar En Çok Etkileniyor
Araştırma, iklim değişikliğinin sosyal adaletsizliğini de gözler önüne seriyor. Mevcut iklim politikaları altında, 2020’de doğmuş sosyoekonomik açıdan en kırılgan çocukların %95’i yaşamları boyunca sıcak hava dalgalarına eşi görülmemiş düzeyde maruz kalacak. Bu oran, en az kırılgan olanlar için %78.
“Tam da en korunmasız çocuklar, bu felaketlerin en şiddetli versiyonlarıyla yüzleşmek zorunda kalıyor. Kaynakları sınırlı ve uyum kapasiteleri yetersiz olan bu gruplar, orantısız risklerle karşı karşıya.” – Prof. Wim Thiery
Mevcut iklim politikaları altında, 2020’de doğmuş sosyoekonomik açıdan en kırılgan çocukların %95’i yaşamları boyunca sıcak hava dalgalarına eşi görülmemiş düzeyde maruz kalacak.
Çözüm: Küresel İklim Eylemi Şimdi
COP30 zirvesi öncesinde ülkelerin yeni taahhütlerle gelmeleri gerekiyor. Mevcut politikalarla küresel ısınmanın bu yüzyılın sonuna kadar 2.7°C’ye ulaşması bekleniyor. Araştırma, Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmanın yalnızca çevreyi değil, özellikle çocukların geleceğini koruma açısından da hayati olduğunu vurguluyor.
Save the Children CEO’su Inger Ashing şöyle uyarıyor:
“Dünyanın dört bir yanındaki çocuklar, sorumlusu olmadıkları bir krizin en ağır yükünü omuzluyor. Sağlıklarını ve öğrenme kapasitelerini tehdit eden aşırı sıcaklar, evlerini ve okullarını yerle bir eden kasırgalar, aç bırakan kuraklıklar… Bu felaket sarmalında çocuklar bizden sırt çevirmememizi istiyor.”
“Bu yeni araştırma hâlâ umut olduğunu gösteriyor, ama yalnızca acilen ve kararlılıkla harekete geçersek.”
Sayılarla Gerçekler: Hangi Senaryoda Kaç Çocuk Etkileniyor?
Aşağıdaki veriler, bugün 5–18 yaş aralığında olan toplam 1.69 milyar çocuğun yaşamları boyunca karşılaşacakları iklim felaketlerini göstermektedir:
🌡️ Sıcak Hava Dalgaları
1.5°C senaryosu: 855 milyon çocuk
2.7°C senaryosu: 1.353 milyon çocuk
3.5°C senaryosu: 1.509 milyon çocuk
🌾 Tarımsal Kıtlık
1.5°C: 316 milyon
2.7°C: 400 milyon
3.5°C: 431 milyon
🔥 Orman Yangınları
1.5°C: 119 milyon
2.7°C: 134 milyon
3.5°C: 147 milyon
💧 Kuraklık
1.5°C: 89 milyon
2.7°C: 111 milyon
3.5°C: 116 milyon
🌊 Nehir Taşkınları
1.5°C: 132 milyon
2.7°C: 188 milyon
3.5°C: 191 milyon
🌀 Tropikal Fırtınalar
1.5°C: 101 milyon
2.7°C: 163 milyon
3.5°C: 163 milyon
Mevcut politikalarla küresel ısınmanın bu yüzyılın sonuna kadar 2.7°C’ye ulaşması bekleniyor.
Sonuç: Gelecek Nesiller İçin Karar Zamanı
Bu araştırma, küresel iklim değişikliğinin çocuklar üzerindeki etkilerini açık bir şekilde ortaya koyuyor: Bugün alınacak önlemler, milyarlarca çocuğun geleceğini belirleyecek. Isınmayı 1.5°C ile sınırlamak hâlâ mümkün; ancak bu hedefe ulaşmak için dünya liderlerinin kararlı, tutarlı ve hızlı bir şekilde hareket etmesi gerekiyor.
Çocuklar bize güveniyor. Şimdi onların güvenini boşa çıkarmama zamanı.
Kaynak:
Grant, L., Vanderkelen, I., Gudmundsson, L. et al. Global emergence of unprecedented lifetime exposure to climate extremes. Nature, 2025 DOI: 10.1038/s41586-025-08907-1
Vrije Universiteit Brussel. “Climate change: Future of today’s young people.” ScienceDaily. ScienceDaily, 7 May 2025. <www.sciencedaily.com/releases/2025/05/250507125838.htm>